شرکتهای تجاری

- شرکت های تجاری بر هفت قسم هستند.

40- شرکت سهامی مطلقاً تجاری محسوب می شود ولو آنکه موضوع عملیات آن تجاری نباشد.

41- تعداد اعضاء این شرکت در سهامی عام حداقل 5 نفر و در سهامی خاص حداقل 3 نفر است.

42- مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهامشان می باشد.

43- شرکت سهامی عام شرکتی است که بخشی از سرمایه آن توسط عموم تأمین می شود. ( از طریق پذیره نویسی )

44- برای تشکیل این شرکت باید موسسین حداقل 20% سرمایه شرکت را خود تعهد نموده و حداقل 35% مبلغ تعهد شده را در حین تشکیل شرکت  تأمین نمایند.

45- آورده غیر نقدی باید توسط کارشناس رسمی ارزیابی شود و اسناد مالکیت آن در همان بانکی که برای پرداخت مبلغ نقدی حساب باز شده است تودیع و گواهی آن به ضمیمه اظهارنامه و ضمائم تسلیم اداره ثبت شرکت ها شود.

46- موسسین شرکت نسبت به کلیه اعمالی که برای تأسیس شرکت انجام می دهند مسئولیت تضامنی دارند. 

47- ماده 8 قانون اصلاحی قانون تجارت ( قانون شرکت های سهامی ) به بیان طرح اساسنامه و مواردی که باید در آن ذکر شود پرداخته است.

48- اساسنامه شرکت طبق ماده 8 لایحه اصلاح قانون تجارت در حکم قانون اداره شرکت است.

49- در خصوص موارد 21 گانه که باید در اساسنامه شرکت قید شود نکات زیر بررسی می شود:

50- طبق بند 5 ماده 8 تعیین مبلغ سرمایه و تعیین مقدار نقد و غیر نقد آن به تفکیک الزامی است و رعایت حداقل مبلغ سرمایه در خصوص شرکت های سهامی عام (5 میلیون ريال) و در شرکت های سهامی خاص (1 میلیون ريال) الزامی است .

51- در بند 6 ماده 8 تعیین تعداد سهام بی نام و با نام و مبلغ اسمی آن و تعیین تعداد و خصوصیات سهام ممتاز در صورت وجود الزامی است.

52- درخصوص تعیین تعداد سهام و مبلغ اسمی آن در اساسنامه رعایت موارد زیر الزامی است: 

1- در شرکت سهامی عام حداکثر مبلغ اسمی سهام 10 هزار ريال می باشد.

2- مبلغ اسمی سهام و همچنین قطعات سهام در صورت تجزیه باید متساوی باشد.

3- هر شرکت سهامی می تواند به موجب اساسنامه و تا زمانی که شرکت منحل نشده است با تصویب مجمع عمومی فوق العاده ، سهام ممتاز ترتیب دهد و امتیازات آن را به وضوح تعیین نماید و هرگونه تغییر در امتیازات این گونه سهام باید به تصویب مجمع عمومی فوق العاده و با جلب نظر موافق دارندگان نصف بعلاوه یک این گونه سهام انجام شود.

53- طبق بند 7 ماده 8 در اساسنامه باید مبلغ پرداخت شده هر سهم و نحوه مطالبه بقیه مبلغ اسمی هر سهم تعیین شود و همچنین مدتی که باید ظرف آن مبلغ باقی مانده مطالبه شود که این مهلت نباید بیش از 5 سال باشد نیز باید تعیین شود.

54- چنانچه مبلغ پرداخت نشده ظرف مدت مقرر در اساسنامه پرداخت نشود هیات مدیره شرکت مکلف است مجمع عمومی فوق العاده را به منظور تقلیل سرمایه شرکت تا میزان مبلغ پرداخت شده دعوت نماید درغیر این صورت هر ذینفعی حق دارد برای تقلیل سرمایه تا میزان پرداخت شده به دادگاه مراجعه کند.

55- طبق بند 8 نحوه انتقال سهام باید در اساسنامه شرکت ذکر شود.

1- در این خصوص رعایت مفاد ماده 40 ( ثبت انتقال سهام با نام در دفتر سهام شرکت ) الزامی است.

2- همچنین رعایت مفاد ماده 41 نیز الزامی است یعنی در شرکت سهامی عام نقل و انتقال سهام نمی تواند منوط به موافقت مدیران یا مجامع عمومی باشد.

56- در اساسنامه شرکت نحوه انتقال سهام مشخص می شود اما مقررات انتقال سهام نباید با مفاد مواد 40 و 41 قانون تعارض داشته باشد.

57- طبق بند 9 ماده 8 طریقه تبدیل سهام با نام و بی نام و بالعکس تعیین می شود در خصوص مقررات تبدیل سهام در اساسنامه رعایت مواد 43 الی 49 الزامی است.

1- تبدیل سهم بی نام به سهم با نام باید در روزنامه کثیر الانتشاری که آگهی های مربوط به شرکت در آن نشر می شود در سه نوبت چاپ شود.

2- فاصله بین هر نوبت انتشار باید 5 روز باشد و از تاریخ اولین آگهی باید حداقل 6 ماه به صاحبان سهام برای مراجعه به شرکت و تبدیل سهام مهلت داده شود.

3- تبدیل سهم با نام به سهم بی نام باید در روزنامه کثیر الانتشاری که آگهی های مربوط به شرکت در آن نشر می شود در یک نوبت چاپ شود.

4- از تاریخ نشر آگهی حدقل 2 ماه به صاحبان سهام برای مراجعه به شرکت و تبدیل سهامشان مهلت داده می شود.

58- طبق بند 10 ماده 8 امکان صدور اوراق قرضه باید در اساسنامه پیش بینی شود . درخصوص مقررات صدور اوراق قرضه در اساسنامه رعایت مواد 55 الی 71 الزامی است.

1- انتشار اوراق قرضه در صورتی ممکن است که کلیه سرمایه شرکت به ثبت رسیده باشد و دو سال تمام از تاریخ ثبت شرکت گذشته باشد و دو ترازنامه آن به تصویب مجمع عمومی رسیده باشد و مقررات اساسنامه نمی تواند ترتیب دیگری مقرر نماید.

2- اجازه انتشار اوراق قرضه یا به موجب اساسنامه شرکت است یا به موجب تقاضای هیأت مدیره و اجازه مجمع عمومی فوق العاده. 

3- دارنده اوراق قرضه حق مداخله و اداره شرکت را ندارد و فقط طلبکار شرکت محسوب می شود.

4- اوراق قرضه مرکب : اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام شرکت است و در این اوراق افزایش سرمایه شرکت در زمانی صورت می گیرد که صاحبان اوراق قرضه بخواهند اوراق خود را به سهام شرکت تبدیل کنند.

5- اوراق قرضه قابل تعویض با سهام شرکت : در این اوراق افزایش سرمایه شرکت همزمان با انتشار اوراق قرضه بعمل می آید.

59- طبق بند 11 ماده 8 شرایط و ترتیبات افزایش و کاهش سرمایه شرکت می بایست در اساسنامه شرکت ذکر شود این ضوابط نمی تواند مخالف مواد 158 الی 198 باشد.

1- افزایش سرمایه درصورتی امکان دارد که سرمایه قبلی شرکت تماماً تأدیه شده باشد .

2- به استناد ماده 164 اساسنامه شرکت نمی تواند متضمن اختیار افزایش سرمایه برای هیأت مدیره باشد.

3- مجمع عمومی فوق العاده می تواند به هیأت مدیره اجازه دهد در مدتی که بیش از 5 سال نباشد سرمایه شرکت را تا میزان مبلغ معینی به یکی از طرق قانونی افزایش دهد.

4- افزایش سرمایه یا از طریق صدور سهام جدید و یا از طریق بالا بردن مبلغ اسمی سهام موجود انجام می شود.

5- تأدیه مبلغ اسمی سهام جدید در شرکت سهامی عام فقط به صورت نقدی امکانپذیر است اما در شرکت سهامی خاص تأدیه مبلغ اسمی سهام جدید به صورت غیر نقدی نیز جایز است.

6- کاهش سرمایه بر دو نوع است یا کاهش اجباری است و درصورتی است که به علت ضررهای وارده به شرکت ، حداقل نیمی از سرمایه شرکت از بین رفته باشد و یا به صورت اختیاری است .

7- کاهش اجباری از طریق کاهش تعداد سهام یا از طریق کاهش مبلغ اسمی سهام صورت می گیرد و کاهش اختیاری فقط از طریق کاهش مبلغ اسمی سهام و رد مبلغ کاهش یافته به صاحبان آن امکان پذیر است.

8- هیأت مدیره موظف است قبل از اقدام به کاهش سرمایه ، تصمیم مجمع عمومی فوق العاده را در خصوص کاهش سرمایه حداقل ظرف 1 ماه در روزنامه رسمی و روزنامه کثیر الانتشار شرکت آگهی نماید.

9- برای کاهش بهای اسمی سهام ، هیات مدیره مکلف است مراتب را از طریق نشر آگهی به صاحبان سهام اطلاع دهد و همچنین اطلاعیه آن را برای صاحبان سهام بانام توسط پست سفارشی ارسال نماید.

10- خرید سهام شرکت توسط همان شرکت ممنوع و باطل است.

60- طبق بند 12 و 13 و 14 مواقع و ترتیبات دعوت از مجامع عمومی و اکثریت های لازم جهت شرکت در مجامع و اتخاذ تصمیم باید در اساسنامه شرکت قید شود.

61- درخصوص مجمع عمومی موسس رعایت موارد زیر الزامی است:

1- برای دعوت از مجمع عمومی موسس ، گزارش موسسین باید حداقل 5 روز قبل از تشکیل مجمع عمومی موسس در محل مجمع آماده باشد.

2- مجمع عمومی موسس با حضور دارندگان لااقل نصف سرمایه شرکت قانونی است .

3- اگر در اولین دعوت این تعداد حاصل نشد آگهی جلسه بعدی با قید دستور جلسه قبل و نتیجه حاصله 20 روز قبل از انعقاد مجلس دوم آگهی می شود.

4- مجمع دوم با حضور دارندگان لااقل یک سوم سرمایه قانونی شرکت خواهد بود.

5- اگر در دعوت دوم اکثریت لازم حاصل نشد ، برای سومین بار مجمع عمومی دعوت و تشکیل می شود و اگر دارندگان حداقل یک سوم سهام حضور نیابند ، موسسین عدم تشکیل شرکت را اعلام می کنند.

6- در صورت وجود حداقل مقرر ، تصمیمات با اکثریت دو سوم آراء اتخاذ می گردد.   

62- در خصوص مجمع عمومی عادی رعایت موارد زیر الزامی است:

1- در مرتبه اول حضور دارندگان بیش از نصف سهامی که حق رأی دارند و در مرتبه دوم با حضور هر عده از سهامدارانی که حق رأی دارند جلسه مجمع عمومی عادی رسمیت خواهد داشت.

2- تصمیمات با اکثریت نصف به علاوه یک آراء حاضر در جلسه ( اکثریت مطلق ) رسمیت دارد.

3- برای انتخاب مدیران و بازرسان شرکت، اکثریت نسبی کافی است. 

63- در خصوص مجمع عمومی فوق العاده رعایت موارد زیر الزامی است :

1- در مرتبه اول حضور دارندگان بیش از نصف سهامی که حق رأی دارند برای تشکیل جلسه الزامی است.

2- اگر این حد نصاب حاصل نشد در مرتبه دوم حضور دارندگان بیش از یک سوم سهامی که حق رأی دارند الزامی است.

 3- تصمیمات مجمع عمومی فوق العاده همواره با اکثریت دو سوم آراء حاضر در جلسه رسمیت دارد.

64- عدول از اکثریت های فوق امکان پذیر نمی باشد البته اساسنامه می تواند اکثریت های بالاتری را پیش بینی نماید اما نمی تواند اکثریت های کمتری مقرر نماید.

65- در مجمع عمومی موسس کلیه صاحبان سرمایه حق رأی دارند اما محتمل است در مجامع عمومی عادی یا فوق العاده، برخی از صاحبان سهام دارای حق حضور و رأی در مجمع نباشد .

66- به عنوان مثال صاحب سهامی که به مفاد ماده 35 قانون عمل نکرده باشد( عدم پرداخت ما بقی مبلغ مطالبه شده مبلغ اسمی سهم که پرداخت نشده است) و یا مقررات مربوط به انتقال سهام با نام را رعایت نکرده باشد (عدم ثبت انتقال سهام با نام در دفتر سهام شرکت) شرکت وی را قانوناً صاحب سهم نمی داند و حق حضور یا رأی ندارد.

67- همچنین محتمل است اساسنامه شرکت مقدار معینی سهام را برای رأی دادن در نظر گرفته باشد مانند آنکه هر 50 سهم 1 رأی محسوب شود در چنین حالتی فردی که 40 سهم دارد حق رأی در مجامع را ندارد.

68- دعوت از سهامداران برای تشکیل جلسه مجمع عمومی باید از طریق نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشاری که آگهی های شرکت در آن درج می شود ، به عمل آید.

69- فاصله بین نشر آگهی و تاریخ تشکیل آن حداقل 10 روز و حداکثر 40 روز می باشد.

70- چنانچه کلیه سهامداران در مجمع حاضر باشند نشر آگهی و تشریفات دعوت الزامی نمی باشد.

71- هر سهامداری که مایل به شرکت در جلسه باشد باید با ارائه ورقه سهم یا گواهی نامه موقت سهم خود ، به شرکت مراجعه نموده و برگه ورود به جلسه دریافت کند.

72- مجامع عمومی توسط هیأت رئیسه مرکب از 1 رئیس و 1 منشی و 2 ناظر اداره می شود در صورتیکه اساسنامه ترتیب دیگری مقرر نکرده باشد.

73- ریاست مجمع با رئیس هیأت مدیره است مگر در مواردی که بحث انتخاب یا عزل مدیر جزء دستور جلسه باشد که در این صورت رئیس مجمع از بین سهامداران با اکثریت نسبی انتخاب می شود.

74- رئیس و ناظران باید از سهامداران باشد اما منشی جلسه می تواند سهامدار نباشد.

75- طبق بند 15 ماده 8 ذکر تعداد مدیران در شرکت و طرز انتخاب ایشان و مدت مأموریت آنها و نحوه تعیین جانشین برای مدیران در اساسنامه شرکت ذکر می شود.

76- در خصوص بند مذکور رعایت مواد 107 الی 128 لایحه اصلاحی قانون تجارت الزامی می باشد:

1- اولین مدیران شرکت توسط مجمع عمومی موسس و مدیران بعدی توسط مجمع عمومی عادی انتخاب می شوند.

2- مدت مدیریت مدیران در اساسنامه تعیین می شود اما این مدت نمی تواند بیش از 2 سال باشد اما تمدید مدت مدیریت ولو کراراً بلا مانع است.

3- اشخاص حقوقی را می توان به مدیریت انتخاب نمود و شخص حقوقی یک فرد حقیقی را به عنوان نماینده دائم خود در شرکت معرفی می کند.

4- اشخاص ممنوع از مدیریت در ماده 111 لایحه اصلاحی قانون تجارت ذکر شده اند و اگر فردی بدون توجه به این مقررات به سمت مدیریت انتخاب شود ، هر ذینفعی می تواند با مراجعه به دادگاه ، تقاضای عزل مدیر را بنماید.

5- اعضاء علی البدل مدیریت را اساسنامه مشخص می کند و اگر مشخص نباشد و به هر علت تعداد مدیران کمتر از حد نصاب شود ( در شرکت سهامی عام 5 نفر و در شرکت سهامی خاص 3 نفر ) ، مدیران باقی مانده باید مجمع عمومی عادی را جهت تکمیل اعضاء هیأت مدیره دعوت نمایند.

6- هیچ کس نمی تواند در یک زمان مدیریت عامل بیش از یک شرکت را داشته باشد اما می تواند در چندین شرکت جزء هیأت مدیره باشد.     

77- طبق بند 16 ماده 8 ، وظایف و اختیارات مدیران باید در اساسنامه درج شود.

78- در خصوص تعیین وظایف مدیران در اساسنامه ، رعایت مواد 118 و 129 و 141 و 162 قانون الزامی است :

1- محدود کردن اختیارات مدیران در اساسنامه یا به موجب تصمیم مجامع عمومی فقط در روابط بین مدیران و صاحبان سهام معتبر است و در مقابل اشخاص ثالث باطل و کان لم یکن می باشد.

2- اعضاء هیأت مدیره و مدیر عامل و شرکتهایی که اعضاء هیأت مدیره یا مدیر عاملِ شرکت ، عضو آن باشند بدون اجازه هیأت مدیره نمی توانند در معاملاتی که با شرکت یا به حساب شرکت می شود مستقیم یا غیر مستقیم طرف معامله قرار بگیرند یا سهیم شوند . هیأت مدیره مکلف است معامله را به بازرسان شرکت و مجمع عمومی عادی شرکت گزارش دهند.

3- چنانچه معامله توسط هیأت مدیره اجازه داده شده باشد، معامله توسط مجمع عمومی قابل ابطال نمی باشد اما جبران خسارت آن برعهده هیأت مدیره و مدیران اجازه دهنده و مدیران ذینفع می باشد. 

4- چنانچه معامله بدون اجازه هیأت مدیره منعقد شود ، توسط مجمع عمومی که آن را تصویب نکرده است قابل ابطال است و تا 3 سال از تاریخ معامله یا کشف چنین معامله ای می توان درخواست ابطال معامله را از دادگاه نمود.

5- مدیران و مدیر عامل نمی توانند در معاملاتی نظیر معاملات شرکت که متضمن رقابت با شرکت باشد وارد شوند در صورت تخلف از این امر و ورود ضرر به شرکت (ضرر اعم است از ورود خسارت یا تقویت منفعت ) مسئول جبران خسارت هستند.

6- مقررات اساسنامه و تصمیمات مجامع عمومی نمی تواند به هیچ وجه حق صاحبان سهام را در مورد اقامه دعوی مسئولیت علیه مدیران شرکت محدود کند و شرط رفع مسئولیت از مدیران یا تحدید مسئولیت مدیران نافذ نمی باشد.

79- طبق بند 17 ماده 8 ، تعداد سهامی که مدیران باید به عنوان تضمین در صندوق شرکت بگذارند در اساسنامه مشخص می شود . در این خصوص رعایت مواد 114 و 115 الزامی است.

1- منظور این بند تعیین میزان سهام وثیقهِ مدیران می باشد.

2- تعداد این سهام را اساسنامه تعیین می کند ؛ این سهام با نام است و قابل نقل و انتقال نمی باشد.

3- مدیری که ظرف 1 ماه تعداد سهام لازم را به صندوق شرکت نسپارد مستعفی محسوب می شود.

4- این سهام برای تضمین خساراتی است که ممکن است مدیران منفرداً یا مشترکاً به شرکت وارد کنند.

5- با پایان دوره تصدی مدیر و تصویب ترازنامه سال مالی که به منزله مفاصاحساب می باشد سهام وثیقه خود به خود از قید وثیقه آزاد می شود.

6- سهام وثیقه قابل بازداشت نمی باشد منظور آن است که شرکت مقدم بر سایرین است و طلبکاران دیگر حق بازداشت مازاد آن را دارند.

80- طبق بند18 ماده 8 تعیین تعداد بازرسان و نحوه انتخاب و مدت مأموریت ایشان در اساسنامه ذکر می شود؛ رعایت مواد 144 الی 147 در این زمینه الزامی است.

1- انتخاب اولین بازرسان شرکت با مجمع عمومی موسس و در سهامی خاص در صورت عدم تشکیل مجمع فوق ، طبق صورت جلسه ماده 20 است.

2- انتخاب بازرسان بعدی با مجمع عمومی عادی خواهد بود، تعیین حق الزحمه بازرسان با مجمع عمومی عادی می باشد.

3- تعداد بازرسان می تواند واحد یا متعدد باشد. بازرسان سالانه انتخاب می شوند و انتخاب مجدد آنان بلامانع است.

4- مرجع عزل بازرسان مجمع عمومی عادی است به شرط آنکه جانشین آنها را نیز انتخاب نماید.

5- محجورین و افرادی که به واسطه جرایم مذکور در ماده 111 از حقوق اجتماعی محروم شده اند را نمی توان به سمت بازرسی منصوب کرد.

6- مدیران و مدیر عامل شرکت و اقرباء سببی و نسبی آنها تا درجه سوم از طبقه اول و دوم را نیز نمی توان به بازرسی منصوب نمود + اشخاصی که از اشخاص مذکور موظفاً حقوق دریافت می نمایند.

7- وظایف بازرسان :

 الف)تشکیل مجمع عمومی به درخواست یک پنجم سهامداران در عرض 10 روز از تاریخ تقاضا

 ب) اعلام تخلف مدیران به اولین مجمع عمومی و اعلام جرم به مراجع قضایی

ج) اظهارنظر در خصوص صحت صورت دارایی و صورت حساب دوره عملکرد مدیران و حساب سود و زیان و ترازنامه و اظهارنظر در خصوص صحت اطلاعاتی که مدیران در اختیار مجامع عمومی قرار می دهند.

8- تصویب صورت دارایی و ترازنامه توسط مجمع عمومی بدون دریافت گزارش بازرسان یا با دریافت گزارش بازرسانی که ممنوع از بازرسی بوده اند، اثر قانونی ندارد و از درجه اعتبار ساقط است.

9- بازرسان در صورت لزوم می توانند از نظر کارشناسان استفاده نمایند به شرط آنکه کارشناسان را به شرکت معرفی نموده باشند.

10- بازرسان در صورت تعدد باید گزارش واحدی را به مجمع ارائه دهند اما باید موارد اختلاف نظرشان را در آن قید نمایند.

11- بازرسان نمی توانند با شرکت یا به حساب شرکت مستقیم یا غیرمستقیم معامله کنند و ضمانت اجرای آن مطالبه خسارت است.

81- طبق بند 19 ماده 8 ، آغاز و پایان سال مالی و موعد تنظیم ترازنامه و حساب سود و زیان و تسلیم آن به بازرسان در اساسنامه شرکت باید قید شود.

1- دراین خصوص رعایت ماده 137 و 138 الزامی است و هیأت مدیره باید حداقل هر 6 ماه یک بار خلاصه صورت دارایی و قروض شرکت را به بازرسان بدهد.

2- هیأت مدیره باید بعد از انقضای سال مالی مقرر در اساسنامه مجمع عمومی عادی را برای تصویب عملیات سال مالی قبل و تصویب ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت دعوت نماید.

82- طبق بند 20 ماده 8 موارد انحلال اختیاری شرکت و ترتیب تصفیه آن را اساسنامه تعیین می نماید.

83- طبق بند 21 ماده 8 ؛ نحوه تغییر در اساسنامه باید در اساسنامه شرکت ذکر شود و رعایت ماده 83 در این خصوص الزامی است.

1- تغییرات در اساسنامه یا سرمایه شرکت یا انحلال پیش از موعد منحصراً در صلاحیت مجمع عمومی فوق العاده می باشد.

84- اجازه انتشار پذیره نویسی با مرجع ثبت شرکت ها است که پس از مطالعه اظهارنامه و ضمائم آن و تطبیق آن با قانون اجازه آن را صادر می کند.

85- در شرکت سهامی خاص همه سرمایه توسط خود شرکا تأمین می شود و پذیره نویسی از عموم به عمل نمی آید.

86- پذیره نویسی عمل تجاری محسوب نمی شود و همچنین پذیره نویسی باید به صورت نقدی انجام شود.

87- پس از انقضاء مدت پذیره نویسی موسسین حداکثر ظرف 1 ماه تعهدات پذیره نویسان را رسیدگی نموده و پس از احراز تعهد صحیح سرمایه اولیه و پرداخت 35% آن توسط موسسین ، تعداد سهام تعهدکنندگان را تعیین نموده و مجمع عمومی موسس را دعوت می نمایند.

88- مجمع عمومی موسس پس از تشکیل ؛ طرح اساسنامه را تصویب نموده و اولین مدیران و بازرسان را انتخاب می کنند و مدیران و بازرسان باید کتباً قبول سمت نمایند.

89- با قبول سمت توسط مدیران و بازرسان شرکت تشکیل شده محسوب می شود.

11- در صورتی که سرمایه شرکت سهامی بعد از تأسيس به هر علت از حداقل