ديوان عدالت اداري:

طبق اصل 173 قانون اساسي، به منظور رسيدگي به شكايات و تظلمات مردم از قوة مجريه و نيز جلوگيري از تعرض به حقوق مردم توسط نهاد قدرتمند دولت، ديوان عدالت اداري به وظايف و اختيارات خاص تشكيل مي‌شود.

اصل يكصد و هفتاد و سوم

«به منظور رسيدگي به شكايات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأمورين يا واحدها يا آيين‌نامه‌هاي دولتي و احقاق حقوق آنها، ديواني به نام ديوان عدالت اداري زير نظر رييس قوه قضائيه تأسيس مي‌گردد. حدود اختيارات و نحوة عمل اين ديوان را قانون تعيين مي‌كند.»

در حال حاضر قانون ديوان عدالت اداري مصوب 1385 قلمروي اختيارات و وظايف ديوان را مشخص مي‌كند. طبق قانون اساسي و قانون ديوان عدالت اداري:

1- ديوان عدالت اداري زيرمجموعة قوه قضائيه است.

2- رييس ديوان عدالت اداري، منصوب رييس قوه قضاييه است و هر زمان از طرف ايشان قابل عزل است.

3- قضات ديوان به پيشنهاد رييس ديوان و ابلاغ رييس قوه قضائيه منصوب مي‌گردند.

4- هر شعبه ديوان متشكل از يك رييس و دو مستشار است.

5- محل استقرار ديوان در تهران است.

6- ديوان داراي اجراي احكام مستقل است.

7- وظايف و اختيارات ديوان عبارت است از:

الف) رسيدگي به شكايات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقيقي يا حقوقي (غيردولتي) از:

1. تصميمات دولت، شهرداري‌ها و نهادهاي انقلابي.

2. تقسيمات و اقدامات مأمورين واحدهاي فوق‌الذكر.

ب) رسيدگي به اعتراضات و شكايات از آراء و تصميمات قطعي دادگاههاي اداري، هيأت‌هاي بازرسي، كميسيون‌هاي مختلف مالياتي، كارگر و كارفرما، حل اختلاف، ماده صد و ... .

ج) رسيدگي به شكايات مستخدمين دولت و قضات نسبت به تضييع حقوق استخدامي ايشان.

8- رسيدگي در ديوان غيرحضوري است مگر به تشخيص شعبة رسيدگي‌كننده.

9- رسيدگي در ديوان قطعي و غيرقابل تجديدنظر است مگر در موارد خاص.

10- هيأت عمومي ديوان عدالت اداري صلاحيت رسيدگي به شكايات نسبت به آيين‌نامه‌ها و تصويب‌ نامه‌هاي خلاف شرع، قانون و خارج از اختيارات قوه مجريه را دارد.

11- در خصوص خلاف شرع بودن، نظر فقهاي شوراي نگهبان لازم‌الرعايه است ليكن در هر حال حق ابطال مصوبات فوق‌الذكر با ديوان عدالت اداري است.

12- هيأت عمومي ديوان عدالت اداري مرجع صالح براي صدور آراء وحدت رويه است. اين آراء براي كليه شعب ديوان لازم‌الاتباع مي‌باشد.